Auvers-sur-Oise

Toen Vincent van Gogh was gestorven in Auvers-sur-Oise in 1890 mocht hij niet vanuit de kerk van Auvers worden begraven. Wie nu in de kerk komt anno 2018, ziet dat hij op handen wordt gedragen en zijn enkele werken van hem opgehangen voor en in de kerk – foto Claudia Koole

Foto bij artikel ‘In de schaduw van Van Gogh’ – foto Claudia Koole

In de schaduw van Van Gogh

AUVERS-SUR-OISE – Op de begraafplaats in Auvers-sur-Oise is het rustig. Zo nu en dan stromen wat mensen toe naar de begraafplaatsen van de Nederlandse kunstenaar Vincent van Gogh en zijn broer Theo van Gogh die later is bijgezet. Voor een moment wordt er stilgestaan bij het graf. Soms worden er bloemen neergelegd. Er ligt een geurend bosje lavendel. En ook Kruislandse zonnebloemen hebben hun weg gevonden naar het graf van Van Gogh. Ze hebben een autoreis overleefd met een temperatuur van zo’n 30 graden Celsius.
Het is een geijkt beeld als een Chinese familie arriveert. Ze praten wat druk met elkaar en plaatsen hun waterflesje op de grafsteen achter hen. Dit tot ontsteltenis van Nederlanders die op fietsvakantie zijn. De vrouw van het echtpaar ergert zich meteen eraan. “Ze zijn zo luidruchtig. Fatsoen hebben ze ook niet. Moet je toch kijken. Dat doe je toch niet?” Ze wijst naar het waterflesje dat onschuldig op de grafsteen verwarmd wordt in de felle brandende zon. De vrouw aarzelt niet en stapt op het Chinese gezin af dat licht staart naar de graven van Vincent en zijn broer. In de Engelse taal maakt ze duidelijk dat het waterflesje van het graf af moet. Met gepaste spoed en een nederige houding wordt het waterflesje onmiddellijk verwijderd. Het wordt netjes voor het graf in het zand gezet.
Wat niemand doorheeft is het graf van Corneille op de achtergrond dat door het oog van mijn echtgenoot is opgemerkt. Guillaume Corneille van Berverloo, eveneens een Nederlandse kunstschilder en bekend als Cobra-schilder, is er nog maar in 2010 begraven. Dit in tegenstelling tot Vincent van Gogh die er op 30 juli 1890 begraven werd. Op het graf van Corneille prijkt een kunstafbeelding. Hoe je het ook bekijkt, vanaf onderen of vanaf boven, het geeft steeds een nieuw aanzicht in kunstwerk met dieren en een portret van onder andere een vrouw. Het is prachtig gemaakt.
’s Middags en ’s avonds, als mensen het graf van Van Gogh bezoeken, blijft Corneille achter in de schaduw. Al had Corneille een grotere opbrengst met honderdduizenden euro’s per stuk voor zijn werken bij leven, Van Gogh, die maar één werk verkocht tijdens zijn leven voor slechts een aantal honderden Belgische Francs, is veel populairder. De meeste bezoekers van de begraafplaats in Auvers-sur-Oise hebben alleen maar oog voor de ietwat zwart geblakerde grafsteen begroeid met klimop en bezaaid met rozen, zonnebloemen en lavendel. Overigens worden die neergelegde verse bloemen op het tapijt van klimop nog diezelfde dag weggehaald en respectloos neergeworpen op een groenvuilstort aan het einde van de begraafplaats. Zo is er weer plaats voor nieuwe adoratie en blijft Corneille voor het zicht van de bezoekers vaak in de schaduw van Van Gogh; twee Nederlandse kunstenaars op dezelfde Franse begraafplaats die graag met kleur werkten. De kleuren op het graf van Corneille schreeuwen zichtbaar in schoonheid. Doch, de één krijgt verse bloemen en dagelijkse aandacht. De ander moet het doen met een toevallige passant die hem opmerkt. Zo gaat dat met kunst. Het moet maar net gezien worden.

Foto bij artikel ‘Toen niet, nu wel’ – foto Claudia Koole

Toen niet, nu wel

AUVERS-SUR-OISE – De rooms-katholieke kerk in het Noord-Parijse dorpje Auvers-sur-Oise staat er nog steeds bij als in 1890 toen Vincent van Gogh in deze plaats gewond raakte door het pistoolschot in de korenvelden achter het dorp, naar officiële gegevens. Dat is ook niet vreemd. Kerken doen dat wel meer met hun oeroude onverwoestbare zware stenen die in deze zelfs een 1ste en 2e Wereldoorlog hebben doorstaan. Het diende destijds als decor voor Vincent van Gogh die het hoofd van de kerk, daar waar de kruisvorm van Christus eindigt bovenaan, schilderde.
Als protestant van origine was hij ook in Auvers een ietwat vreemde vogel. En vreemde vogels worden vaak geweerd, ongenadig gepest -wat het geval was- en veroordeeld. Die veroordeling werd een keihard feit toen Vincent van Gogh in het kleine zolderkamertje van Auberge Ravoux stierf en begraven moest worden. De toenmalige priester van de kerk in Auvers-sur-Oise weigerde de begrafenis. Voor zelfmoordenaars, want dit scenario wordt sindsdien als vaststaand feit beschouwd, was geen plaats. Dus, zeker niet voor een protestantse Van Gogh in een rooms-katholieke kerk.
De rouwkaarten waren reeds gedrukt. Zijn broer Theo van Gogh moest elke rouwkaart met de hand gaan aanpassen. Het moet een extra verdriet op een zwaar verlies zijn geweest. Zijn wijziging op de rouwkaart prijkt momenteel op de muur van de begraafplaats in Auvers-sur-Oise.
De uitvaart zou niet gaan plaatsvinden vanuit de kerk van Auvers. Vincent bleef in Auberge Ravoux waar in de toenmalige schilderkamer zijn kist werd neergezet. Om hem heen werden zijn werken als een aureool neergezet en gehangen. Het waren werken die hij in dit dorpje heeft gemaakt. De kamer werd verder vergezeld door talloze zonnebloemen op en rondom zijn kist. De zon verrees uit deze kleine schilderkamer vanuit een auberge en niet vanuit een kerk, ondanks dat Vincent van Gogh vaak zo dichtbij God stond in zijn leven, zeker gelet op zijn periode uit de Borinage in Zuid-België waar hij kort als predikant heeft gewerkt tussen rooms-katholieken. Hij stond hen urenlang bij in hun misère. Hij bood mijnarbeiders, onder erbarmelijke werkomstandigheden, troost en gaf hen hoop. Want dat was immers zijn missie: mensen troosten en hoop proberen te geven. Later deed hij dat met schilderkunst door te werken met metaforen uit de natuur, met religiositeit en kleurschakeringen.
Het was tegen dovenmansoren van de toenmalige priester. Vincent van Gogh kwam de kerk niet meer in opdat mensen eerbiedig afscheid van hem konden nemen.
De heldere en diepgaande preken die Van Gogh eerder in zijn leven had geschreven, als midden twintiger op Engelse bodem wat bewonderenswaardig en een kunst was voor zo’n leeftijd, waren vergeten, misschien niet belangrijk genoeg gebleken. De doodsoorzaak suïcide hoorde niet bij de rooms-katholieke leerstelling. Vincent kwam er niet in en mocht niet vanuit de kerk Auvers begraven worden.
Dat veranderde successievelijk en opmerkelijk toen Vincent van Gogh steeds bekender werd. Vandaag de dag worden zijn werken in de Notre-Dame van Auvers met De kerk van Auvers en Pietà naar Delacroix verkocht als offerlichtjes tegen een commerciële prijs. Het niet van toen werd uiteindelijk een wel in het nu. Hij mocht de kerk niet uit als gestorven mens, maar mocht wel postuum naar binnen als bekend object. De offerlichtjes heb ik wel in veelvoud gekocht, vanwege de afbeeldingen van Van Gogh erop, om elders het licht te laten branden. Niet binnen deze kerkmuren van Auvers, maar erbuiten. Net als toen.

LIEFDE OPENBAART KUNST

In de gîte te Auvers-sur-Oise aan de Rue Daubigny, waarvan het huisje ernaast is geschilderd door Vincent van Gogh, speelt dochterlief Marloes op de piano. Het is mooi om te zien dat Marguerite, de dochter van Dr Gachet in Auvers, ooit is geportretteerd in 1890 achter een piano in eenzelfde positie in dit dorp boven Parijs.
Eenmaal in het museum van Charles-Francois Daubigny is het schilderij Molens in Dordrecht te zien. Vincent heeft in Dordrecht bij een boekhandel gewerkt in 1877, doch de molens werden al geschilderd in 1872. Het dorpsfeest dat is geschilderd door Daubigny, is zeer verfijnd weergegeven. Je ziet het verschil met de wijze waarop Van Gogh de kerk van Auvers heeft geschilderd, een mooie maar ruwere manier. Auteur Julius Meier-Graefe, die in 1925 een biografie schreef, denkt daar heel specifiek over. Hij zegt over het werk van Vincent van Gogh als kunstschilder: “De kunst openbaart zich hier als liefde, ten toppunt gevoerde liefde tot de wereld, liefde tot het menselijke, liefde zonder enig uiteindelijk doel.”
Het was jammer te moeten vernemen dat Auberge Ravoux gesloten is wegens vakantie, hoewel het nog steeds kerst/nieuwjaarsvakantie is. Typisch. Ik had er graag wat gedronken en gegeten. Daarentegen kon ik vrij in de Tuin Daubigny en Auvers zelf is eigenlijk altijd open met talloze Van Gogh weergaven in de straten. 

Daubigny – Molens in Dordrecht 1872